فصل اول در تذكرهء يكى از مشايخى كه در عالم ظاهر باطنا حضرت شيخ الشيوخ « 1 » و قطب عصر در زمان قطبيت تربيت كرده است ، كه اسم شريف او در باب اول ثبت يافت . در ملك هرات معز الدّين حسين نام مردى بود در كمال فصاحت و بلاغت ، و در علم ظاهر نادرهء عصر و زمان « 2 » بود . و شش‌صد شاگرد به كمال رسيده داشت و در زهد و تقوى عديم المثل بود . اما اقبال اين دولت دنيوى و سعادت اخروى كه به اين دولتمند روى آورد كه علم است به فرموده : العلم عز الدنيا و شرف الآخرة 8 ، از توجه باطن شيخ قدس الله سره العزيز بود ، تا سبب صلاح و زهد و تقوى مرين بزرگوار را باشد ، و اين شخص كه « 3 » از مقبولان درگاه بود از موصولان « 4 » گردد . چون‌كه « 5 » شيخ را قدس سره « 6 » معلوم شده بود همان روز كه اين شايسته حق جل « 7 » و علا از كتم « 8 » عدم به فضاى « 9 » صحن « 10 » شهر وجود رخت كشيد « 11 » از طلعت آفتاب جمال جهان‌افروز او جهان تيره منوره خواهد شد ، و گوهر كان او خروار خروار به اطراف عالم خواهد رفت . توجه باطن آن حضرت يوما فيوما « 12 » در حق اين بزرگوار زياده شد ، تا زمانى كه قوت گفتار و قدرت رفتار و حوصلهء نطق در كام و زبان آن « 13 » بزرگوار راه يافت و گويا شد . اول چيزى كه از حرف و صوت به زبان مبارك او جارى شد ، اين بود كه گفت : « إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ » [ القلم : 4 ] و « إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ » [ آل عمران : 26 ، التحريم : 8 ] و « إِنَّكَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ » [ المائده : 109 ، 116 ] . والد آن بزرگوار مردى بود هوشمند ، دانست كه حال چيست . فى الحال به معلمش سپرد . مدت بيست و دو سال در كسب فضائل ظاهرى كوشيد و به كمال رسيد . و در مسند درس « 14 » نشست و به خلق خداى تعالى فيض رسانيد . و زهد پيشهء خود ساخت و تقوى شعار خود كرد . سه سال ديگر برين گذشت تا اين زمان باطن حضرت شيخ قدس « 15 » سره العزيز در محافظت احوال اين بزرگوار مىبود ، و ليكن تربيت نمىكرد ، زيراكه ذات او را طاقت حمل تربيت اين بزرگوار نبود از جهت عدم استطاعت كه صغر سن باشد . نكتهء ديگر در عدم تربيت آن بزرگوار به نسبت اين بزرگوار آن بود « 16 » كه حضرت مقدسه را مرتبهء قطبيت حاصل نبود « 17 » ، نخواست كه اين نوع ذاتى بى اين منصب تربيت يابد ، زيراكه تربيت بعضى

--> ( 1 ) - الف : شيخ و الشيوخ ( 2 ) - ب : - و زمان ( 3 ) - ب : - كه ( 4 ) - ت : موصلان ( 5 ) - ب ، ت : + حضرت ( 6 ) - ب : شيخ قدس سره را ( 7 ) - ب : عز ( 8 ) - ب ، ت : ملك ( 9 ) - متن تق ، جميع نسخ : بفزاى ( 10 ) - ب : - صحن ( 11 ) - ب : رخت كشد ( 12 ) - ب : + روز به روز ( 13 ) - ب : اين ( 14 ) - ب : درويشى ( 15 ) - ب : + الله ( 16 ) - ب : آن بزرگواينست كه ( 17 ) - ب : حاصل نشد